Thành phần biệt lập là gì? Các loại thành phần biệt lập và ví dụ

Giải thích định nghĩa thành phần biệt lập là gì, phân biệt các thành phần biệt lập và cho ví dụ về từng loại thành phần biệt lập.

Thành phần biệt lập là gì? Đây là câu hỏi gây ra không ít khó khăn cho các em học sinh trong chương trình Ngữ văn lớp 9. Hiểu được điều này, bài viết sau đây sẽ cung cấp những kiến thức hữu ích nhất về thành phần biệt lập trong câu. Từ đó giúp học sinh tiếp cận với bài mới một cách tốt nhất, tránh nhầm lẫn trong quá trình học và làm bài trên lớp.

Nội Dung Bài Viết

Thành phần biệt lập là gì?

Thành phần biệt lập có thể hiểu một cách đơn giản nhất là thành phần có trong câu nhưng không có nhiệm vụ biểu đạt ngữ nghĩa của câu.

Thành phần biệt lập là gì

Thành phần biệt lập là gì

Ví dụ:

-Ái chà! Hôm nay Linh học bài chăm chỉ quá nhỉ!

Từ “ái chà” không có tác dụng biểu đạt ý nghĩa của câu mà chỉ dùng để bộc lộ cảm xúc, thái độ của người nói.

-Cả lớp mình ơi, hôm nay chúng ta sẽ bắt đầu bài mới sớm hơn một chút nhé.

Từ “ơi” dùng để gọi và thu hút sự chú ý của người nghe, không có nghĩa trong câu.

Các loại thành phần biệt lập

Thành phần gọi đáp

Là thành phần biệt lập được dùng trong các câu gọi đáp, giúp duy trì mối quan hệ của chủ thể được đề cập trong câu.

Ví dụ:

-Minh ơi, tớ trả cậu cái bút này! -> Thành phần biệt lập là từ “ơi”

“Hỡi cô tát nước bên đàng/ Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi” -> Thành phần biệt lập là từ “hỡi”

Thành phần phụ chú

Là thành phần được bổ sung trong câu để bổ sung thông tin, liệt kê và chú giải để câu rõ nghĩa hơn. Thành phần phụ chú có thể được thể hiện dưới dạng một từ hoặc một câu. Được nhận diện bằng dấu phẩy “,”, dấu hai chấm “:”, dấu gạch ngang “-“ hay hai dấu ngoặc tròn ().

Ví dụ:

-Cô Hoa – cô giáo dạy Toán lớp em – vừa dịu dàng lại vừa dạy rất giỏi.

Thành phần phụ chú trong câu là “cô giáo dạy Toán lớp em”, được dùng để giúp người đọc, người nghe hiểu hơn cô Hoa là ai.

-Hoa Tulip (một loài hoa xuất xứ Trung Đông) luôn được coi là biểu tượng của đất nước Hà Lan xinh đẹp.

Thành phần phụ chú “một loài hoa xuất xứ Trung Đông” giúp bổ sung thêm thông tin về loài hoa Tulip và được đặt trong dấu ngoặc tròn.

-Bạn Mai, con cô Thúy, là học sinh giỏi nhất lớp em.

“Con cô Thúy” là thành phần phụ chú giúp người nghe hiểu hơn về bạn Mai và được đặt giữa hai dấu phẩy.

-Trong khu vườn, trăm hoa đua nở báo hiệu mùa xuân đang đến: hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa lan…

Sau dấu hai chấm là thành phần phụ chú “hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa lan” giúp liệt kê các loài hoa trong khu vườn.

Thành phần tình thái

Là thành phần biệt lập giúp thể hiện thái độ, cách nhìn nhận vấn đề, cảm xúc của người nói, người viết. Thể hiện qua các từ ngữ sau với mức độ tin cậy tăng dần: Dường như/ hình như/ Có vẻ như/ Có lẽ/ Chắc là/ Chắc hẳn/ Chắc chắn.

Ví dụ:

-Hình như trời sắp đổ cơn mưa to.

“Hình như” thể hiện sự không chắc chắn về việc trời mưa.

-Hôm nay chắc chắn Minh sẽ đến lớp, bạn ấy nói với mình như vậy

Từ “chắc chắn” thể hiện sự khẳng định của người nói về khả năng xảy ra ở mức rất cao của một sự việc nào đó

Thành phần cảm thán

Là thành phần biệt lập được thêm vào trong câu để giúp người nói, người viết bộc lộ các trạng thái cảm xúc và tâm lý của mình đối với sự vật, hiện tượng được đề cập đến.

-Chà, con gái mẹ Hoa khéo tay quá nhỉ, còn biết giúp mẹ nấu cơm cơ đấy.

“Chà” bộc lộ sự ngợi khen, ngạc nhiên của người nói

-Trời ơi, con mèo phá hỏng bộ sáp màu tớ mới mua rồi.

“Trời ơi” thể hiện sự ngỡ ngàng, tiếc nuối của người nói

-Chao ôi, bầu trời hôm nay mới trong xanh làm sao!

“Chao ôi” thể hiện sự ngạc nhiên của người nói

Cách nhận biết thành phần biệt lập

Để nhận biết các thành phần biệt lập trong một câu, các em chú ý đến những dấu hiệu sau:

Bài tập về thành phần biệt lập

Bài tập 1

Tìm và gọi tên các thành phần biệt lập có trong những câu sau:

1. Tim tôi đập không rõ. Dường như, vật duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ.

2. Thưa ông chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. Đi bốn năm hôm mới lên đến đây, vất vả quá!

3. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.

Đáp án

1. “Dường như”: thành phần tình thái thể hiện sự không chắc chắn

2. “Thưa ông”: thành phần gọi đáp

2.1  “vất vả quá”: thành phần cảm thán

3. “Tôi nghĩ vậy”: thành phần phụ chú

Bài tập 2

Tìm và gọi tên các thành phần biệt lập trong câu văn dưới đây. Thay thế chúng bằng các từ khác và so sánh với cách dùng từ của người viết:

“Anh quay lại nhìn con vừa khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.”

(Nguyễn Quang Sáng – Chiếc lược ngà)

“Có lẽ”: thành phần tình thái

Có thể thay thế bằng có vẻ, dường như, hình như.

Tác giả sử dụng từ “có lẽ” để thể hiện sự phỏng đoán của mình khi nhìn thấy biểu hiện của anh Sáu trong tác phẩm. Sắc thái của từ rất phù hợp với ngữ cảnh bởi mức độ tin cậy của câu phỏng đoán không cao. Tuy nhiên cũng không quá thấp bởi tác giả biết trước đó con anh đã nhiều lần khiến anh phải buồn lòng.

Mong rằng bài viết này đã giúp các em hiểu hơn về khái niệm thành phần biệt lập là gì. Đồng thời biết cách nhận diện và phân biệt giữa các thành phần biệt lập với nhau. Hãy nắm vững những kiến thức trên đây để vận dụng tốt nhất vào bài học nhé.

Thuật Ngữ -